اما سياست عامه و عاميه عبارت از رياست بر جماعات است مانند رياست امراء بر بلاد و رياست دهاقين بر اهل دهات و رياست فرماندهان بر لشكريان و شناختن طبقات مرءوسين و حالات و انساب و كارها و مذاهب و اخلاق آنها و مراتب امور و رسيدگى باسباب آنها و اجراى انصاف و عدالت ميان آنها و غيره ، اما سياست خاصه عبارت از معرفت هر انسانى است چگونگى تدبير منزل خود و معيشت و زندگى خود را و رسيدگى بامر خدام و نوكران و اولاد و اقرباء و همسايگان و مماليك و بالاخره چگونگى رسيدگى به وضع برادران و همنوعان خود . اما سياست ذاتيه عبارت از معرفت هر انسانى است نفس خود و اخلاق و افعال و گفتار خود را در حال شهوت و غضب و بالاخره امور زندگى خود را ( از اخوان ج 1 ص 207 ، 209 ) . عُلومِ آفات - مرا علوم مربوط به دنيا است و بهرهاى صفات نفسانى كه فرمودند « الدنيا دار بالبلاء محفوفة و بالغدر معروفة ( از طبقات ص 246 ) . عُلومِ أَحوال - ( اصطلاح عرفانى ) مراد علوم معارف كشفى است كه گفته‌اند علوم صوفيه علوم احوال است و احوال مواريث اعمال است و احوال نرسد مگر از راه اعمال ( از شرح تعرف ج 3 ص 71 ) . و گفته‌اند اول من تكلم فى علوم الاحوال بكور خراسان هو شقيق البلخى ( از طبقات ص 61 ) . عُلومِ بَحثيَّه - ( اصطلاح فلسفى ) مراد حكمت بحثى است در مقابل حكمت ذوقى رجوع به حكمت بحثى شود . عُلومُ التَّعَلُّم - ( اصطلاح عرفانى ) مراد علوم اكتسابى است كه علوم شرعى عقلى است . ( از شرح تعرف ج 3 ص 73 ) . عُلومِ جوهَريَّه - ( اصطلاح عرفانى ) رجوع بعلم شود . عُلومِ حَقيقيَّه - ( اصطلاح عرفانى ) مراد از علوم حقيقيه علوم ذوقى است و علوم دريافتى است رجوع به حكمت ذوقى شود . عُلومِ سَبعَه - ( اصطلاح عرفانى ) مراد از علوم سبعه علم صنعت ، علم خواص اشياء ، علم طلسمات ، علم استخدام علويات ، علم ميزان در كيمياگرى و علم تكوين است كه نتيجه علم ميزان و طلسمات و استخدام روحانيات و طب باشد . ( از رسائل جابر ص 47 ) . عِلمِ صوفيَّه - ( اصطلاح عرفانى ) علوم صوفيه علوم احوال است و احوال مواريث اعمال است و تا كسى را معاملات ظاهر پاك نباشد احوال باطن درست نباشد . ( از شرح تعرف ج 3 ص 71 ) . عُلومِ طَبيعى - ( اصطلاح فلسفى ) علوم طبيعى علومى هستند كه بحث در اجسام و حالات و عوارض آنها ميكنند مانند علم بمبادى اجسام كه معرفت هيولى و صورت و زمان و مكان و حركت و عوارض آنها باشد ، علم سما و عالم كه معرفت جواهر افلاك و كواكب و كميت و علت حركات و دوران افلاك و تكوين موجودات است . علم كون و فساد و معرفت